Op de Beverwijkse begraafplaats Duinrust klinken vanmiddag ruim honderd namen. Bij het namenmonument worden de Beverwijkse slachtoffers van de Holocaust herdacht. Meer dan honderd Joodse Beverwijkers die afgevoerd en vermoord werden door de nazi’s. “Zolang we dit doen, wordt het verhaal doorverteld.”
De jaarlijkse herdenking bij het monument voor de Joodse slachtoffers is een initiatief van een kleine werkgroep. Auteur Wim Spruit, radiomaker Maus Granaat en beheerder Mark Haije proberen op deze manier recht te doen aan de vermoorde Beverwijkers. “Mensen die hier leefden, werkten en onderdeel waren van de gemeenschap”, zegt Maus.
Het is de vijfde herdenking inmiddels. Dit jaar in de grote zaal, vanwege het slechte weer. De bloemlegging is wel bij het monument, dat in 2022 werd neergezet bij de oude Joodse graven op Duinrust. Een idee van Wim Spruit, historicus Jan van der Linden en Mark Haije. Het vereeuwigt de namen van de honderd slachtoffers die tot nu toe bekend zijn.
Die namen worden voorgelezen door drie scholieren van het Castor College. De school heeft het monument geadopteerd en is actief betrokken bij de jaarlijkse bijeenkomst. Leerlingen lezen ook gedichten voor en leggen bloemen. “Ze krijgen er op school les over. Het leeft echt”, zegt Wim.
Er komen reacties, ook online
Juist die betrokkenheid van jongeren maakt de herdenking volgens de organisatoren essentieel. Het gaat niet alleen om herinneren, maar ook om doorgeven. Om het gesprek dat ontstaat, soms ongemakkelijk, maar nodig.
De actualiteit dringt zich soms onvermijdelijk op. Discussies over het heden kunnen de herdenking raken, merken de organisatoren. “Er komen reacties, ook online,” zegt één van hen. “Mensen die het meteen koppelen aan wat er nu in het Midden Oosten gebeurt.”
Toch is de werkgroep daar helder in. “Wij weten waarvoor we hier staan,” klinkt het. “Dit gaat over wat er hier is gebeurd. Dat vermengen we niet met het heden. Natuurlijk volgen we het nieuws, maar deze herdenking heeft een eigen betekenis.”
Het geeft betekenis aan deze plek
De locatie zelf draagt daar sterk aan bij. Het monument op Duinrust heeft een duidelijke plek gekregen, zowel fysiek als in het collectieve geheugen van Beverwijk. “Mensen die hier komen en het nog niet kennen, reageren vaak verrast,” vertelt Mark, de beheerder van de begraafplaats en lid van de werkgroep. “Ze zeggen: wat een mooi initiatief. Het geeft betekenis aan deze plek.”
Voor hem is het monument ook een hulpmiddel geworden in het contact met scholen. “We ontvangen hier geregeld klassen. Vroeger stonden we bij het Joodse begraafplaatsje, maar daar was minder context. Nu kun je echt het verhaal vertellen. Dat maakt indruk.”
De herdenking zelf is zorgvuldig opgebouwd. Na de opening volgt het Jizkor, het Joodse gebed voor de overledenen. De burgemeester spreekt, er is muziek van zangeres Niki Jacobs en prof. dr. Emile Schrijver houdt de jaarrede. Daarna volgt de bloemlegging en twee minuten stilte. Alles gebeurt in aanwezigheid van de Heemsteedse rabbijn Spiero.
Een steentje neerleggen
Het zijn vaste elementen, maar de betekenis zit in de herhaling. In het samenkomen. In het hardop noemen van namen die anders stil zouden blijven. Na afloop is er ruimte om nog even te blijven. Bezoekers kunnen een bloem of steentje neerleggen bij het monument en met elkaar napraten. Het zijn vaak juist die momenten die blijven hangen.
Voor de initiatiefnemers is dat misschien wel het belangrijkste resultaat. Dat mensen niet alleen komen kijken, maar ook geraakt worden. Dat er iets blijft hangen. “Het is geen vanzelfsprekendheid”, zegt Wim. “Maar zolang we dit blijven doen, blijft het verhaal bestaan.”
De herdenking op Duinrust is op 25 maart begint om 16:00 uur en is voor iedereen toegankelijk. Vanwege het slechte weer vindt de herdenking plaats in de grote zaal. De bloemlegging is wel bij het monument.