Als er gesproken wordt over een kerk, denk je al snel aan religie en strakke protocollen op zondagochtend. Maar De Mensenkerk in Beverwijk is allesbehalve dat. Twaalf jaar lang was Bert Kisjes (86) de motor achter dit eigenzinnige initiatief in de Grote Kerk. Zondagmiddag nam de legendarische cultuurdrager afscheid als voorzitter. Wat een informele receptie met wat toespraken had moeten worden, veranderde in de officiële uitreiking van de hoogste gemeentelijke onderscheiding: de Wijkertoren.
Bij binnenkomst is de toon meteen gezet. Ondanks het warme weer buiten zit Bert Kisjes daar op een simpele houten stoel iedereen te verwelkomen die naar zijn receptie komt. Gewoon Bert die geniet van alle bekenden die voorbijlopen en hun weg vinden naar de koelte van de kerk.
Hij neemt voor iedereen de tijd, al heeft de 86-jarige bij het beantwoorden van de vragen wel een praktisch verzoek: of er wegens de omgevingsgeluiden wat harder in zijn oor ‘getetterd’ kan worden.
Als dat eenmaal gebeurt, is Kisjes direct scherp. Hij blijft onveranderd nuchter. “Ik doe werkelijk niks met God eigenlijk”, vertelt hij. “Voor een open samenleving heb je een plek nodig waar mensen elkaar aanspreken. Waar je kunt zeggen: wat je nu beweert, daar klopt niks van, maar dat je toch eens luistert naar wat iemand eigenlijk bedoelt.”
Oude bekenden
Binnen in de koelte van de kerk vullen de tafels zich snel met een mix van Beverwijkers en cultuurliefhebbers. Aan een van die tafels zit Anna Meijs, die Kisjes al decennia kent uit zijn tijd in Enkhuizen. Haar herinneringen aan die periode typeren de creatieve broedplaatsen die Bert overal creëerde, waar destijds zelfs prinses Beatrix in de jeugdherberg logeerde.
Eén legendarische dag moest Anna helaas missen: een verjaardag van Bert waar Ramses Shaffy bleek te zijn. Shaffy kroop ter plekke achter een van de vleugels in Berts huis om een lied te componeren. “Ik kon mezelf wel voor m´n kop slaan dat ik er niet bij was”, vertelt Anna. “Ramses was mijn jeugdliefde; zijn LP was de allereerste die ik kocht toen ik zestien was.”
Bevriend bleven ze gelukkig altijd en ze woont nog altijd in het huis dat haar man kocht van Kisjes. “Maar die speelt inmiddels al een tijdje in het hemelse orkest.”
Bezoek van de burgemeester
Wanneer de klepel tegen de bel klinkt, is dat het signaal om te verhuizen naar de andere kant van de kerk. Daar staan de stoelen opgesteld, met op het podium een microfoon en een scherm.
Tijdens een korte introductie blijkt dat burgemeester Smit ineens ‘spontaan’ plaats heeft genomen tussen het publiek. Vanwege het Pinksterweekend zou Smit eigenlijk met zijn gezin op de camping staan, maar hij is speciaal voor deze gelegenheid teruggekomen naar Beverwijk. En dan kan een toespraak van de burgervader natuurlijk niet uitblijven.
Smit spreekt lovende woorden over De Mensenkerk als gemeenschap: “Wat is dan De Mensenkerk hè, daar gaat het dan om. En volgens mij is dat een kerk waar mensen gewoonweg samenkomen. Van allerlei mogelijke genootschappen, inwoners, mensen van allerlei gezindten die kunnen samenkomen, kunnen ontmoeten, kunnen spreken met elkaar over het verleden, over de dag van vandaag en over de toekomst.”
Onderscheiding
De warmste woorden bewaart Smit echter voor Kisjes zelf. “In Beverwijk speelt altijd wel wat, maar altijd heb je dat icoon, dat is die kerk, en dat is Bert”, vervolgt hij zijn speech. Maar de burgemeester is niet alleen gekomen om te spreken. Onder luid applaus ontvangt Bert officieel de gemeentelijke onderscheiding de Wijkertoren voor zijn jarenlange, onvermoeibare inzet.
Wanneer burgemeester Smit de onderscheiding probeert op te spelden, zorgt dat voor een komisch moment op het podium. “Ik doe dit bijna nooit”, zegt Smit lachend terwijl hij worstelt met de naald. “Het is een heel ingewikkeld speldje.”
Maar zodra de medaille zit en Kisjes de microfoon overneemt, krijgt zijn speech al snel een serieuze, maatschappijkritische lading. “Een vriend is iets van een hogere waarde”, stelt Kisjes. “Onze cultuur is wat ver gegaan met het idee dat de mens als zodanig niet spannend is. Om die mens te ontdekken, moet je hem wel tegenkomen. En op straat moet je doorlopen, het verkeer niet hinderen. De Mensenkerk is een prima plek om dat wél te kunnen.”
Toekomst voor De Mensenkerk
Met zijn vertrek legt Kisjes de bal dan ook keihard bij de inwoners van Beverwijk neer. Als de stad De Mensenkerk wil behouden, zullen de Beverwijkers zelf in beweging moeten komen en de portemonnee moeten trekken. “Als tweeduizend mensen een tientje betalen, dan is deze voorziening er voor iedereen”, rekent de kersverse drager van de Wijkertoren de zaal voor. Terwijl de namiddag overgaat in de avond, wordt er in de Grote Kerk samen gegeten en nog lang nagepraat.
Bekijk hier de beelden, gemaakt door José van den Bos, Rob van de Pol, Bob van de Pol, en Richard Kitzmann.