In mijn achtertuin komen na zware regenbuien nog altijd scherven omhoog uit de Tweede Wereldoorlog. IJmuiden had een uniek oorlogsverhaal, als Festung ingericht door de Duitsers. De mensen die het nog uit eerste hand kunnen vertellen, worden steeds minder. Het 4 en 5 mei comité Velsen werkt daarom met urgentie aan een digitaal archief om die verhalen te bewaren, voordat ze voorgoed verdwijnen.
Op het kantoor van Digitale Zaken schuif ik aan voor een afspraak met Marja van Bruggen en Harry Buseman van het 4 en 5 mei comité Velsen. Herco Lim van Digitale Zaken, tevens lid van het comité, schuift aan. Samen werken ze aan het digitaal archief om de lokale oorlogsgeschiedenis veilig te stellen. “We hebben nog maar een paar jaar om verhalen uit eerste hand te horen,” vertelt Herco. “Ik voel een soort haast en drang daarmee.”
De ooggetuigen verdwijnen
Voor iedere dag dat we wachten, verdwijnt er ongeschreven geschiedenis. “IJmuiden heeft een heel ander oorlogsverhaal dan heel Noord-Holland en de rest van Nederland”, zegt Herco. De stad was door de Duitsers ingericht als Festung, een zwaar verdedigingsbolwerk, en kende daardoor een oorlog die elders niet is voorgekomen.
Het inventariseren van deze gevoelige periode gaat niet zonder emoties. Zeker niet wanneer de geschiedenis zich op grote lijnen lijkt te herhalen. “Als je leest over hoe we toen dachten en je vertaalt dat naar hoe makkelijk mensen nu zeggen wie er wel of niet in mag… Als ik ga slapen, is dat wel waar ik wel eens mee naar bed ga, wat ook vaak een rommelige nacht veroorzaakt,” vertelt Herco.
Marja komt van origine niet uit IJmuiden, maar meldde zich direct aan toen er een oproep kwam voor het comité. “Alsof het zo moest zijn,” zegt ze. Voor haar reikt de missie verder dan archiveren. Ze wil de verhalen levend houden, ook voor generaties die de oorlog niet meer kennen.
Jongeren blijven interesseren
De jongeren van nu weten niet hoe het is om te moeten schuilen of vluchten voor oorlog. Toch is het belangrijk om te blijven herdenken hoe dit bijna 100 jaar geleden nodig was en waarom. Zeker nu de geopolitieke situatie wereldwijd steeds grilliger wordt. Marja pleit voor een modernere aanpak. “Kijk naar de Passion op tv. Zij steken een oud verhaal in een hedendaags jasje en het werkt.”
Concreet voert het comité een project op een middelbare school in Driehuis. Leerlingen krijgen een kofferopdracht: stel je moet evacueren en mag maar twintig spullen meenemen. Wat kies je? “Op het moment dat we ze confronteren met zo’n onmogelijke keuze, hoop ik dat ze gaan beseffen wat onvrijheid is,” zegt Marja.
Niet vertelde verhalen uit de IJmond
Ook in de IJmond liggen nog veel verhalen verborgen. De komende jaren worden veel huizen van de oudste generatie leeggehaald. Marja doet een klemmend beroep op inwoners: “Als je een koffer, een doos met papieren of een oud dagboek vindt: gooi het niet weg. Ook documenten van vlak ná de bevrijding zijn waardevol. Desnoods huren we een opslagruimte, maar gooi het niet weg.”
Dit is het startpunt van een verhalenreeks voor IJmond360. In samenwerking met het 4 en 5 mei comité Velsen gaan we op zoek naar de verhalen die nog niet zijn verteld. Portretten van gewone mensen uit Velsen, Beverwijk en Heemskerk. Kent u zo iemand, of heeft u zelf een verhaal? En heeft u daar iets tastbaars bij, een foto, een dagboek, een brief? Dan komen we graag met u in contact.
Opdat we nooit vergeten.
Neem contact op via jennifer.halewijn@ijmond360.nl of met het 4 en 5 mei comité Velsen via secretaris@4en5meivelsen.nl